On yılı aşkın süredir hazırlıkları süren ve tamamlandığında insanlık tarihinin en büyük bilimsel altyapılarından biri olması beklenen proje için Çin’den sürpriz bir karar geldi. Pekin yönetimi, dünyanın en büyük parçacık hızlandırıcısı olarak planlanan dev projeyi askıya aldı. Kararın perde arkasındaki nedenler ise uluslararası bilim dünyasında yankı uyandırdı.
2012 yılında Higgs bozonunun keşfiyle birlikte gündeme gelen Dairesel Elektron-Pozitron Çarpıştırıcısı (CEPC), yaklaşık 100 kilometrelik uzunluğuyla bugün faaliyet gösteren CERN bünyesindeki Large Hadron Collider’nin neredeyse dört katı büyüklüğünde tasarlanmıştı. Ancak proje, Çin’in 2026–2030 yıllarını kapsayan yeni beş yıllık kalkınma planına dahil edilmedi.
Öncelik değişti, bütçe frene bastı
Bilim ve teknoloji odaklı yayınlarıyla bilinen BGR’ye göre, Pekin yönetimi CEPC’yi artık stratejik öncelikler arasında görmüyor. Bu da projeye ayrılacak finansman ve kaynakların ciddi şekilde azaltılacağı anlamına geliyor. Yaklaşık 5,1 milyar dolarlık maliyetiyle dikkat çeken proje, mevcut ekonomik ve bilimsel öncelikler karşısında geri plana itilmiş durumda.
Çin Yüksek Enerji Fiziği Enstitüsü’nden Wang Yifan, projede yaşanan bu değişikliği doğruladı. Wang, CEPC için tamamen vazgeçilmediğini, ancak teklifin 2030 sonrası dönemde yeniden sunulmasının planlandığını açıkladı.
Gözler Avrupa’ya çevrildi
Öte yandan, Avrupa’da gündemde olan Future Circular Collider (FCC) projesi hâlâ masada. Mevcut planlara göre LHC’nin 2040’lı yıllarda devre dışı bırakılması beklenirken, FCC’nin onay alması hâlinde 2030’lu yıllarda inşaat sürecine girilmesi öngörülüyor. Ancak bunun için CERN üyesi ülkeler ile uluslararası ortakların projeye resmen onay vermesi gerekiyor.
Bilim çevrelerine göre Çin’in CEPC’den geri adım atması, küresel parçacık fiziği yarışında yeni bir denge yaratabilir. Uzmanlar, Çinli fizikçilerin ilerleyen yıllarda Avrupa merkezli FCC projesine katılmasının da güçlü bir ihtimal olduğunu vurguluyor.
Bilim dünyasında yeni dönem mi başlıyor?
Çin’in dev hızlandırıcı projesini rafa kaldırması, yalnızca bir inşaatın durdurulması olarak görülmüyor. Bu karar, ülkelerin milyarlarca dolarlık “mega bilim” yatırımlarında artık çok daha seçici davrandığının da bir göstergesi olarak yorumlanıyor. Önümüzdeki yıllarda hangi projenin insanlığın evreni anlama yolculuğunda öne çıkacağı ise şimdiden merak konusu.
Yorumlar
Kalan Karakter: